قیمت لیر مرکز مبادله امروز

لیر ترکیه در مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران امروز ۳٬۷۱۷ تومان اعلام شده و تغییر آن نسبت به روز قبل ۰٫۲۵٪ افزایش است. ترکیه، همسایهٔ شمال غربی ایران، یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری کشور است؛ از خرید گاز طبیعی ایران تا صادرات پوشاک، مواد غذایی، مصالح ساختمانی و کالاهای صنعتی به ایران. مرزهای زمینی بازرگان، سرو و کپیکوی، روزانه شاهد عبور صدها کامیون حامل کالا میان دو کشورند. «لیر مرکز مبادله» یا «لیر نیمایی»، نرخی است که بخشی از این تجارت، به‌ویژه واردات کالا از ترکیه، با آن تسویه می‌شود. اما لیر ترکیه در سال‌های اخیر، به دلیل تورم بالا و سیاست‌های پولی غیرمتعارف، ارزش زیادی در برابر دلار از دست داده است؛ همین موضوع، رفتار لیر مرکز مبادله را از ارزهایی مانند درهم متفاوت می‌کند. در این صفحه، این نرخ را از زوایای مختلف بررسی می‌کنیم.

نرخ لیر مرکز مبادله امروز شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵

هر لیر ترکیه در مرکز مبادله، امروز ۳٬۷۱۷ تومان قیمت‌گذاری شد. نرخ جلسهٔ قبل ۳٬۷۰۸ تومان بود و تفاوت این دو، تغییری برابر +۰٫۲۵٪ را نشان می‌دهد. چون لیر در برابر دلار به‌طور مداوم تضعیف شده، نرخ آن در مرکز مبادله ممکن است حتی در دوره‌هایی که دلار مرکز مبادله ثابت است، کاهش یابد.

در یک ماه اخیر، لیر مرکز مبادله ۲۳ روز صعودی و ۱ روز نزولی را پشت سر گذاشته و نوسان متوسط روزانه‌اش ۰٫۳۱٪ بوده است. میانگین ماه ۳٬۶۰۷ تومان محاسبه شده؛ واردکنندگان کالای ترک، این عدد را برای قیمت‌گذاری سفارش‌های ماه آینده در نظر می‌گیرند.

تاریخچهٔ روابط اقتصادی ایران و ترکیه

ایران و ترکیه، دو قدرت منطقه‌ای با پیوندهای تاریخی و فرهنگی عمیق‌اند. مرز مشترک دو کشور، از قرارداد قصر شیرین در ۱۶۳۹ تقریباً ثابت مانده و یکی از قدیمی‌ترین مرزهای پایدار جهان است. روابط تجاری دو کشور، در طول تاریخ، از جادهٔ ابریشم تا امروز ادامه داشته است.

در دهه‌های اخیر، تجارت ایران و ترکیه به‌طور قابل توجهی رشد کرد. ترکیه، در دوران تحریم‌های پیش از برجام، یکی از کانال‌های مهم تجارت و تسویهٔ ارز ایران بود؛ از جمله در ماجرای معروف «طلا در برابر گاز» که در آن، بخشی از بهای گاز ایران به صورت طلا پرداخت می‌شد. این سازوکارها، بعدها تحت فشار تحریم‌های آمریکا متوقف شدند.

توافق تجارت ترجیحی

ایران و ترکیه، در ۲۰۱۵ توافق تجارت ترجیحی را اجرا کردند که برای فهرستی از کالاها، تعرفه‌های گمرکی کمتری تعیین می‌کند. این توافق، با هدف افزایش حجم تجارت دو کشور به سطوح بالاتر طراحی شد. دو کشور بارها هدف رساندن تجارت دوجانبه به سی میلیارد دلار را اعلام کرده‌اند.

اجرای کامل این اهداف، با موانعی مانند تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی و رقابت با دیگر شرکای تجاری روبه‌رو بوده است. با این حال، توافق تجارت ترجیحی، برای برخی کالاها مزیت قیمتی ایجاد کرده و بخشی از تجارت را تسهیل می‌کند.

لیر مرکز مبادله چیست؟

لیر مرکز مبادله، نرخ لیر ترکیه در بازار تحت نظارت بانک مرکزی ایران است؛ جایی که صادرکنندگان به ترکیه، لیر حاصل از صادرات را عرضه و واردکنندگان کالای ترک، آن را برای پرداخت به فروشندگان خریداری می‌کنند. تا پیش از انتقال معاملات به «مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران»، این نرخ در سامانهٔ نیما تعیین می‌شد.

لیر، در مقایسه با دلار، درهم و یوآن، سهم کوچک‌تری از معاملات مرکز مبادله دارد. اما برای تجاری که مستقیماً با ترکیه کار می‌کنند، این نرخ اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون استفاده از لیر، یک مرحله تبدیل ارز را حذف می‌کند و هزینه را کاهش می‌دهد.

محاسبهٔ نرخ لیر مرکز مبادله

نرخ لیر مرکز مبادله، تقریباً برابر نرخ دلار مرکز مبادله تقسیم بر نرخ دلار به لیر در بازار جهانی است. اگر هر دلار، مثلاً چهل لیر باشد، لیر مرکز مبادله حدود یک چهلم دلار مرکز مبادله خواهد بود. تفاوت‌های جزئی، از عرضه و تقاضای خاص لیر در بازار ایران ناشی می‌شود.

نکتهٔ مهم: چون لیر در برابر دلار به‌طور مداوم تضعیف شده، حتی اگر دلار مرکز مبادله در ایران بالا برود، لیر مرکز مبادله ممکن است کمتر بالا برود یا حتی پایین بیاید. این ویژگی، لیر را از ارزهای پایدارتر متمایز می‌کند. نرخ دلار مرکز مبادله را برای مقایسه ببینید.

تورم ترکیه و سقوط لیر

ترکیه، در سال‌های اخیر یکی از بالاترین نرخ‌های تورم در میان اقتصادهای بزرگ جهان را تجربه کرده است. در ۲۰۲۲، تورم سالانهٔ ترکیه از هشتاد درصد گذشت. سیاست غیرمتعارف کاهش نرخ بهره در شرایط تورم بالا، که در آن سال‌ها اجرا شد، به سقوط شدید لیر انجامید.

از میانهٔ ۲۰۲۳، ترکیه به سیاست پولی متعارف بازگشت و بانک مرکزی، نرخ بهره را به‌شدت افزایش داد تا تورم را مهار کند. این تغییر، روند تضعیف لیر را کندتر کرد، اما لیر همچنان به‌تدریج در برابر دلار ارزش از دست می‌دهد. برای کسی که با لیر سروکار دارد، این روند تدریجی، باید در برنامه‌ریزی لحاظ شود.

تجارت ایران و ترکیه

ایران و ترکیه، روابط تجاری گسترده‌ای دارند. ترکیه، یکی از خریداران اصلی گاز طبیعی ایران از طریق خط لوله است. ایران همچنین محصولات پتروشیمی، فولاد، مواد معدنی و کالاهای کشاورزی به ترکیه صادر می‌کند. در مقابل، ترکیه پوشاک و منسوجات، مواد غذایی، مصالح ساختمانی، لوازم خانگی، ماشین‌آلات و کالاهای مصرفی به ایران صادر می‌کند.

ترکیه همچنین مسیر ترانزیت مهمی برای تجارت ایران با اروپاست. کامیون‌های ایرانی و ترک، از طریق مرزهای زمینی، کالا را میان ایران، ترکیه و کشورهای اروپایی جابه‌جا می‌کنند. در دوران تحریم، ترکیه، مانند امارات، نقش واسطه‌ای در تجارت و تسویهٔ ارز ایران داشته است.

گاز ایران و لیر

قرارداد صادرات گاز ایران به ترکیه، از اوایل دههٔ ۲۰۰۰ اجرا شده است. ترکیه، بخشی از نیاز گاز خود را از ایران تأمین می‌کند، به‌ویژه برای مناطق شرقی کشور. پرداخت بهای گاز، به دلیل تحریم‌ها، با چالش‌هایی همراه بوده؛ در دوره‌هایی، بخشی از این پرداخت به لیر و در حساب‌های بانکی ترکیه انجام شد.

این لیرها، برای خرید کالا از ترکیه، به‌ویژه کالاهای اساسی و دارو، استفاده می‌شدند. تمدید یا عدم تمدید قرارداد گاز، که موعد آن نزدیک است، یکی از موضوعات مهم روابط اقتصادی دو کشور است و بر عرضهٔ لیر در بازار ایران اثر دارد.

چه کالاهایی با لیر مرکز مبادله وارد می‌شوند؟

پوشاک و منسوجات، مواد غذایی و خشکبار، شکلات و شیرینی، مصالح ساختمانی مانند کاشی و سرامیک، لوازم خانگی، مبلمان و برخی ماشین‌آلات، از کالاهای اصلی وارداتی از ترکیه‌اند. کالاهای ترک، به دلیل کیفیت مناسب و نزدیکی جغرافیایی، در بازار ایران محبوب‌اند.

تضعیف لیر، کالاهای ترک را برای خریداران ایرانی نسبتاً ارزان‌تر کرده است؛ البته تا حدی که نرخ دلار در ایران هم افزایش نیافته باشد. این پویایی، بر رقابت میان کالاهای ترک و تولیدات داخلی و دیگر کالاهای وارداتی اثر دارد.

صادرات ایران به ترکیه

علاوه بر گاز، ایران طیف متنوعی از کالاها را به ترکیه صادر می‌کند: محصولات پتروشیمی مانند پلیمرها، فولاد و محصولات فولادی، مس و فلزات، مواد معدنی، محصولات کشاورزی مانند پسته و میوه، و مصالح ساختمانی. صادرات پتروشیمی، یکی از بخش‌های مهم صادرات غیرنفتی ایران به ترکیه است.

درآمد ارزی این صادرات، که بخشی از آن به لیر یا یورو دریافت می‌شود، یکی از منابع عرضهٔ ارز در مرکز مبادله است. تضعیف لیر، صادرکنندگان ایرانی را که درآمد لیری دارند، با چالش روبه‌رو می‌کند؛ چون ارزش دلاری درآمدشان کاهش می‌یابد. به همین دلیل، بسیاری از صادرکنندگان ترجیح می‌دهند قراردادها را به دلار یا یورو تنظیم کنند.

بازار وان؛ تجارت مرزی و خرد

شهر وان در شرق ترکیه، به دلیل نزدیکی به مرز ایران، به مقصدی پرطرفدار برای خرید و گردشگری ایرانیان، به‌ویژه از استان‌های آذربایجان، تبدیل شده است. بازارهای وان، پوشاک، لوازم خانگی و کالاهای مصرفی ترک را عرضه می‌کنند و بسیاری از مسافران ایرانی، برای خرید به این شهر می‌روند.

این تجارت خرد مرزی، که بخشی از آن به صورت «کوله‌بری» یا کالای همراه مسافر انجام می‌شود، با لیر بازار آزاد صورت می‌گیرد. حجم این تجارت، به نرخ لیر، نرخ دلار در ایران و مقررات گمرکی دو کشور بستگی دارد.

فاصلهٔ لیر مرکز مبادله و لیر آزاد

لیر در بازار آزاد ایران، که مسافران و تجار خرد از صرافی‌ها تهیه می‌کنند، معمولاً گران‌تر از لیر مرکز مبادله است. این شکاف، مشابه دیگر ارزهاست و از کمبود ارز و محدودیت دسترسی به نرخ مرکز مبادله ناشی می‌شود.

نرخ لیر آزاد را برای محاسبهٔ این شکاف ببینید. مسافران ایرانی ترکیه، که سالانه میلیون‌ها نفرند، لیر را از بازار آزاد تهیه می‌کنند؛ ماشین حساب تبدیل لیر ترکیه به تومان سایت، با نرخ بازار آزاد کار می‌کند.

گردشگری و لیر

ترکیه، از مقصدهای اصلی گردشگری ایرانیان است. استانبول، آنتالیا، وان و دیگر شهرهای ترکیه، سالانه میزبان میلیون‌ها مسافر ایرانی‌اند. سفر به وان، به‌ویژه برای ساکنان شمال غرب ایران، به دلیل نزدیکی و هزینهٔ کمتر، رایج است. این مسافران، تقاضای قابل توجهی برای لیر در بازار آزاد ایجاد می‌کنند.

تضعیف لیر، سفر به ترکیه را برای ایرانیان نسبتاً ارزان‌تر کرده؛ اما تورم بالای ترکیه، قیمت‌ها را به لیر افزایش داده است. برآیند این دو، و نرخ دلار در ایران، هزینهٔ واقعی سفر را تعیین می‌کند.

ترکیه، مسیر ترانزیت و حمل‌ونقل

موقعیت جغرافیایی ترکیه، آن را به پل میان آسیا و اروپا تبدیل کرده است. برای ایران، ترکیه مهم‌ترین مسیر زمینی به اروپاست. کامیون‌های ایرانی، کالاهایی مانند خشکبار، فرش و محصولات کشاورزی را از طریق ترکیه به کشورهای اروپایی می‌برند. راه‌آهن ایران و ترکیه هم، از طریق دریاچهٔ وان، دو کشور را به هم متصل می‌کند.

کالاهای اروپایی هم، از طریق ترکیه به ایران می‌رسند. هزینه‌ها و زمان حمل از این مسیر، بر قیمت تمام‌شدهٔ کالاهای وارداتی اثر دارد. تحولات مرزی، مانند تعطیلی موقت مرزها یا تغییر مقررات ترانزیت، می‌تواند جریان تجارت را مختل کند.

ایرانیان مقیم ترکیه

جامعهٔ قابل توجهی از ایرانیان، در ترکیه زندگی می‌کنند؛ از دانشجویان و کارآفرینان تا کسانی که برای اقامت یا سرمایه‌گذاری به آن کشور رفته‌اند. خرید ملک در ترکیه، که در دوره‌هایی با امکان دریافت اقامت یا تابعیت همراه بود، یکی از مقاصد سرمایه‌گذاری ایرانیان بوده است.

جریان ارز مرتبط با این افراد، از حواله‌ها تا سرمایه‌گذاری در ملک، معمولاً با نرخ بازار آزاد انجام می‌شود. تقاضای این جامعه برای لیر و دلار، بخشی از تقاضای بازار آزاد ارز در ایران را تشکیل می‌دهد.

عوامل مؤثر بر لیر مرکز مبادله

مهم‌ترین عوامل، نرخ دلار مرکز مبادله و نرخ لیر به دلار در بازار جهانی‌اند. سیاست‌های بانک مرکزی ترکیه، تورم ترکیه و تحولات سیاسی آن کشور، بر نرخ لیر به دلار اثر دارند. عرضه و تقاضای خاص لیر در بازار ایران، از جمله درآمد گاز و تقاضای واردات، هم نقش دارند.

روابط سیاسی ایران و ترکیه، تحولات منطقه‌ای و تحریم‌ها، بر حجم تجارت و جریان ارز میان دو کشور اثر دارند. سخت‌گیری بانک‌های ترکیه در تراکنش‌های مرتبط با ایران، در دوره‌هایی هزینهٔ تجارت را افزایش داده است.

بانک مرکزی ترکیه و نرخ بهره

بانک مرکزی ترکیه، از ۲۰۲۳ با افزایش شدید نرخ بهره، تلاش کرده تورم را کنترل و ارزش لیر را تثبیت کند. نرخ بهرهٔ سیاستی ترکیه، در اوج به حدود پنجاه درصد رسید. از ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، با کاهش تدریجی تورم، بانک مرکزی شروع به کاهش محتاطانهٔ نرخ بهره کرد.

سیاست‌های بانک مرکزی ترکیه، مهم‌ترین عامل نرخ لیر به دلار است. هر نشانه‌ای از بازگشت به سیاست‌های غیرمتعارف یا تغییرات ناگهانی در مدیریت بانک مرکزی، می‌تواند لیر را به‌شدت تضعیف کند. برای تجار ایرانی، دنبال کردن تصمیم‌های این بانک، به پیش‌بینی هزینه‌های واردات کمک می‌کند.

لیر و بازار مسکن ترکیه

تضعیف لیر، خرید ملک در ترکیه را برای خریداران خارجی، از جمله ایرانیان، در دوره‌هایی جذاب کرد. اما تورم بالا، قیمت ملک را به لیر به‌شدت افزایش داده و تغییر قوانین اقامت و تابعیت از طریق خرید ملک، جذابیت آن را کاهش داده است. این تحولات، بخشی از تقاضای ایرانیان برای لیر و دلار را تحت تأثیر قرار داده است.

نکته‌هایی برای واردکنندگان کالای ترک

واردکنندگانی که از ترکیه کالا می‌خرند، باید روند تضعیف تدریجی لیر را در قراردادها لحاظ کنند. اگر قرارداد به لیر است، تضعیف لیر در فاصلهٔ قرارداد تا پرداخت، به نفع خریدار ایرانی است؛ اگر قرارداد به دلار یا یورو است، این مزیت وجود ندارد. انتخاب ارز قرارداد، یکی از تصمیم‌های مهم است.

هزینه‌های حمل زمینی از ترکیه، تعرفه‌های گمرکی و هزینه‌های انتقال ارز هم، باید در محاسبهٔ قیمت تمام‌شده لحاظ شوند. توافق تجارت ترجیحی میان ایران و ترکیه، برای برخی کالاها تعرفه‌های کمتری تعیین کرده است.

لیر مرکز مبادله در یک ماه و یک سال

لیر مرکز مبادله در یک ماه گذشته +۷٫۷۴٪ تغییر کرده است. نمودار ماهانه، این حرکت را روزبه‌روز نشان می‌دهد.

لیر مرکز مبادله یک سال پیش حدود ۱٬۶۷۵ تومان بود و امروز ۳٬۷۱۷ تومان است؛ تغییری برابر +۱۲۱٫۹۳٪. اوج نرخ در این بازه ۳٬۷۱۷ تومان در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ و کف آن ۱٬۶۶۴ تومان در ۲۲ آذر ۱۴۰۴ بوده و نرخ امروز ۰٫۰۰٪ پایین‌تر از اوج است. در این مدت، بزرگ‌ترین جهش روزانه +۵۱٫۶۵٪ (۱۵ دی ۱۴۰۴) و بزرگ‌ترین افت −۳٫۲۴٪ (۷ بهمن ۱۴۰۴) بود.

لیر مرکز مبادله در مقایسه با نرخ‌های دیگر

جدول و نمودار مقایسه، لیر مرکز مبادله را کنار لیر آزاد، دلار مرکز مبادله و دیگر نرخ‌ها قرار می‌دهند تا شکاف میان بازارها روشن شود.

نرخ درهم مرکز مبادله و یورو مرکز مبادله را هم برای مقایسه با دیگر ارزهای واردات ببینید.

روند لیر در افق‌های زمانی مختلف

لیر مرکز مبادله طی هفتهٔ اخیر +۱٫۳۸٪، طی ماه اخیر +۷٫۷۴٪، طی سه ماه +۱۵٫۹۵٪ و طی شش ماه +۱۸٫۶۹٪ تغییر داشته است. روند بلندمدت تضعیف لیر در برابر دلار، معمولاً در افق‌های طولانی‌تر بیشتر دیده می‌شود.

اشتباه‌های رایج دربارهٔ لیر مرکز مبادله

اولین اشتباه، تصور اینکه مسافران می‌توانند لیر را با نرخ مرکز مبادله بخرند؛ این نرخ فقط برای واردات کالا با ثبت سفارش است. اشتباه دوم، انتظار حرکت هم‌جهت لیر با دلار مرکز مبادله؛ به دلیل تضعیف مداوم لیر، ممکن است این دو در جهت‌های متفاوت حرکت کنند.

اشتباه سوم، نگهداری لیر به عنوان پس‌انداز؛ لیر، با تورم بالای ترکیه، ارزی برای حفظ ارزش نیست. اشتباه چهارم، نادیده گرفتن هزینه‌های جانبی تجارت با ترکیه، از حمل تا انتقال ارز.

تبدیل لیر به تومان با نرخ مرکز مبادله

فرض کنید فاکتوری به لیر از یک تأمین‌کنندهٔ ترک دارید؛ کافی است رقم آن را در نرخ امروز ضرب کنید تا معادل تومانی‌اش با نرخ مرکز مبادله به دست آید. بر این اساس، یک لیر معادل ۳٬۷۱۷ تومان و هزار لیر حدود ۳٬۷۱۷٬۱۰۰ تومان است.

میانگین ماهانهٔ لیر مرکز مبادله

سابقهٔ ثبت‌شدهٔ لیر مرکز مبادله در آرشیو ما، با ۱٬۳۶۱ تومان در ۱۱ مهر ۱۴۰۲ آغاز می‌شود و تا امروز +۱۷۳٫۱۶٪ تغییر کرده است. میانگین‌های ماهانه را در جدول زیر ببینید:

جمع‌بندی

لیر مرکز مبادله امروز ۳٬۷۱۷ تومان است. ترکیه، همسایه و شریک تجاری مهم ایران، هم خریدار گاز ایران و هم منبع واردات پوشاک، مواد غذایی و مصالح است. نرخ لیر مرکز مبادله، از ترکیب دلار مرکز مبادله و نرخ لیر به دلار به دست می‌آید و به دلیل تورم بالای ترکیه و تضعیف مداوم لیر، رفتار متفاوتی از ارزهای پایدارتر دارد.

برای واردکننده‌ای که کاشی و پوشاک ترک می‌خرد، صادرکننده‌ای که پتروشیمی به ترکیه می‌فروشد و حتی مسافری که به وان یا استانبول می‌رود، روند لیر و نرخ آن در ایران اهمیتی عملی دارد. نرخ روزانهٔ لیر مرکز مبادله و دیگر نرخ‌های ارز را در معامله ۲۴ دنبال کنید.