قیمت روی امروز

قیمت روی (زینک) امروز در بازار جهانی ۳٬۶۹۶٫۳۰ دلار برای هر تن است و نسبت به روز قبل ۰٫۵۳٪ افزایش داشته است. روی، چهارمین فلز پرمصرف جهان پس از آهن، آلومینیوم و مس است؛ اما برخلاف آن‌ها، کمتر کسی آن را به نام می‌شناسد. بیش از نیمی از روی جهان، برای «گالوانیزه کردن» فولاد مصرف می‌شود؛ یعنی پوشاندن فولاد با لایه‌ای از روی تا از زنگ زدن محافظت شود. ستون‌های برق، گاردریل‌های جاده، بدنهٔ خودروها، سقف‌های فلزی و بسیاری از سازه‌های فولادی، به لطف این پوشش، دهه‌ها دوام می‌آورند. روی همچنین در آلیاژ برنج، باتری‌ها، لاستیک‌سازی و حتی مکمل‌های غذایی کاربرد دارد. ایران از دارندگان ذخایر مهم روی و سرب در جهان است و معدن «مهدی‌آباد» یزد، از بزرگ‌ترین ذخایر روی جهان به شمار می‌رود. در این صفحه، کاربردهای روی، عرضه و تقاضا، نقش چین و فولاد، و عوامل مؤثر بر قیمت آن را بررسی می‌کنیم.

قیمت روی امروز شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵

بازه‌ی معاملاتی روی امروز از ۳٬۶۶۵٫۰۵ دلار شروع و به ۳٬۷۱۷٫۷۰ دلار ختم شد؛ نرخ پایانی هر تن روی تابلو ۳٬۶۹۶٫۳۰ دلار است. جلسهٔ پیش با ۳٬۶۷۶٫۶۵ دلار بسته شده بود و تغییر امروز +۰٫۵۳٪ است. شاخص مرجع جهانی روی را بورس فلزات لندن به دلار برای هر تن متریک منتشر می‌کند و بورس آتی شانگهای، نبض بازار چین را نشان می‌دهد.

طی سی روز گذشته، روی ۷ روز صعودی و ۱۴ روز نزولی داشته و دامنهٔ متوسط حرکت روزانه‌اش ۱٫۰۱٪ بوده است. روی، به دلیل بازار کوچک‌تر نسبت به مس و آلومینیوم، گاهی نوسان‌های تندتری را تجربه می‌کند؛ به‌ویژه وقتی خبری دربارهٔ تعطیلی معادن یا کارخانه‌های ذوب منتشر می‌شود.

تاریخچهٔ روی؛ از برنج باستانی تا فلز صنعتی

بشر هزاران سال پیش از شناخت روی به عنوان یک عنصر، از آلیاژ برنج استفاده می‌کرد. رومیان باستان، با حرارت دادن مس همراه با سنگ معدن روی، برنج تولید می‌کردند و از آن سکه و ظروف می‌ساختند. در هند و چین، روی فلزی از قرن‌ها پیش تولید می‌شد؛ معادن زاوار در راجستان هند، از قدیمی‌ترین مراکز تولید روی در جهان‌اند.

در اروپا، تولید صنعتی روی از قرن هجدهم آغاز شد. در قرن نوزدهم، کشف فرایند گالوانیزه، که نامش از لوئیجی گالوانی، دانشمند ایتالیایی گرفته شده، روی را به فلزی کلیدی برای محافظت از آهن و فولاد تبدیل کرد. با گسترش راه‌آهن، پل‌ها و ساختمان‌های فلزی، تقاضای روی به‌سرعت افزایش یافت.

روی و سلامت انسان

روی، یکی از عناصر ضروری برای بدن انسان است. این عنصر، در عملکرد صدها آنزیم، سیستم ایمنی، ترمیم زخم، رشد و حس چشایی و بویایی نقش دارد. کمبود روی، به‌ویژه در کودکان و در مناطقی با رژیم غذایی کم‌تنوع، یک مشکل بهداشتی مهم در جهان است.

مکمل‌های روی، کرم‌های پوستی حاوی اکسید روی و برخی داروها، از کاربردهای پزشکی و بهداشتی این فلزند. البته سهم این کاربردها از کل مصرف روی، در مقایسه با گالوانیزه و آلیاژها، بسیار کوچک است و بر قیمت جهانی اثر چندانی ندارد.

روی چیست؟

روی، با نماد شیمیایی Zn و عدد اتمی ۳۰، فلزی آبی‌خاکستری و نسبتاً شکننده در دمای اتاق است. نقطهٔ ذوب پایین آن، حدود ۴۲۰ درجهٔ سانتی‌گراد، ریخته‌گری آن را آسان می‌کند. مهم‌ترین ویژگی روی، تمایل آن به اکسید شدن به جای آهن است؛ همین ویژگی، آن را به محافظ ایده‌آل فولاد در برابر زنگ‌زدگی تبدیل کرده است.

روی در طبیعت، معمولاً همراه با سرب در سنگ معدنی به نام «اسفالریت» یافت می‌شود. به همین دلیل، معادن روی و سرب اغلب با هم بهره‌برداری می‌شوند و بازار این دو فلز، به هم وابسته است. روی همچنین یک عنصر ضروری برای بدن انسان است و کمبود آن، بر سیستم ایمنی و رشد اثر می‌گذارد.

گالوانیزه؛ بزرگ‌ترین کاربرد روی

گالوانیزه کردن، یعنی پوشاندن فولاد با لایه‌ای از روی، بیش از نیمی از تقاضای جهانی روی را تشکیل می‌دهد. در روش رایج «گالوانیزه گرم»، قطعهٔ فولادی در حمام روی مذاب فرو برده می‌شود. لایهٔ روی، از دو طریق از فولاد محافظت می‌کند: به عنوان مانع فیزیکی در برابر رطوبت و هوا، و با «حفاظت کاتدی»؛ یعنی حتی اگر لایه خراش بردارد، روی به جای آهن خورده می‌شود.

فولاد گالوانیزه، در ساخت‌وساز، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، شبکه‌های برق، خودروسازی و لوازم خانگی کاربرد گسترده دارد. پس تقاضای روی، به‌شدت به صنعت فولاد و فعالیت ساخت‌وساز و زیرساخت وابسته است.

کاربردهای دیگر روی

پس از گالوانیزه، تولید آلیاژها دومین کاربرد بزرگ روی است. «برنج»، آلیاژ مس و روی، در شیرآلات، اتصالات لوله‌کشی، آلات موسیقی و پوکه‌های فشنگ کاربرد دارد. آلیاژهای ریخته‌گری روی، به نام «زاماک»، در ساخت قطعات کوچک دقیق مانند دستگیره‌ها، قفل‌ها و قطعات خودرو استفاده می‌شوند.

اکسید روی، در تولید لاستیک خودرو، سرامیک، رنگ و کرم‌های ضدآفتاب کاربرد دارد. صنعت لاستیک‌سازی، یکی از مصرف‌کنندگان مهم اکسید روی است؛ چون فرایند ولکانیزه کردن لاستیک را تسریع می‌کند. روی همچنین در باتری‌های قلیایی و باتری‌های روی-هوا استفاده می‌شود.

چین؛ بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده

چین، هم بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ روی معدنی و هم بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ روی تصفیه‌شده و بزرگ‌ترین مصرف‌کنندهٔ آن است. حدود نیمی از مصرف جهانی روی، در چین انجام می‌شود؛ عمدتاً به دلیل صنعت فولاد عظیم این کشور. داده‌های تولید فولاد و ساخت‌وساز چین، برای بازار روی اهمیت زیادی دارند.

رکود بازار مسکن چین در سال‌های اخیر، تقاضای روی را تحت فشار قرار داده است. اما سرمایه‌گذاری چین در زیرساخت، شبکهٔ برق و انرژی‌های تجدیدپذیر، که به فولاد گالوانیزه نیاز دارند، بخشی از این کاهش را جبران کرده است. سیاست‌های زیست‌محیطی چین هم، گاهی کارخانه‌های ذوب روی را به کاهش تولید وادار کرده است.

عرضهٔ روی؛ معادن و ذوب

پس از چین، استرالیا، پرو، هند و آمریکا، بزرگ‌ترین تولیدکنندگان روی معدنی‌اند. معدن «رد داگ» در آلاسکا و معدن «رامپورا آگوچا» در هند، از بزرگ‌ترین معادن روی جهان‌اند. ایران هم، با معادن مهدی‌آباد یزد، انگوران زنجان و ایرانکوه اصفهان، از دارندگان ذخایر مهم روی است.

زنجیرهٔ عرضهٔ روی، دو بخش اصلی دارد: معادن که «کنسانترهٔ روی» تولید می‌کنند، و کارخانه‌های ذوب که کنسانتره را به روی خالص تبدیل می‌کنند. کارخانه‌های ذوب، از معدن‌کاران «هزینهٔ تصفیه» دریافت می‌کنند. کاهش این هزینه، نشانهٔ کمبود کنسانتره و تنگی بازار مواد اولیه است.

انرژی و کارخانه‌های ذوب روی

ذوب روی، به‌ویژه با روش الکترولیتی که رایج‌ترین روش است، به برق زیادی نیاز دارد. به همین دلیل، قیمت انرژی بر هزینهٔ تولید روی تصفیه‌شده اثر مستقیم دارد. در بحران انرژی اروپا در ۲۰۲۲، چند کارخانهٔ ذوب روی بزرگ اروپایی، به دلیل گرانی برق، تولید را متوقف یا کاهش دادند.

این تعطیلی‌ها، عرضهٔ روی تصفیه‌شده در اروپا را کاهش داد و به افزایش موقت قیمت کمک کرد. وابستگی به انرژی، روی را از نظر هزینهٔ تولید، به آلومینیوم شبیه می‌کند؛ هرچند شدت این وابستگی در آلومینیوم بیشتر است.

روی در ایران؛ مهدی‌آباد و انگوران

ایران، با ذخایر قابل توجه روی و سرب، صنعت روی فعالی دارد. معدن «مهدی‌آباد» در استان یزد، از بزرگ‌ترین ذخایر روی و سرب جهان است که توسعهٔ آن، سال‌ها با چالش‌هایی همراه بوده است. معدن «انگوران» در زنجان، از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین معادن روی کشور است و زنجان، به «پایتخت روی ایران» شهرت دارد.

شرکت‌هایی مانند «کالسیمین» و «ملی سرب و روی»، از تولیدکنندگان بزرگ شمش روی در ایران‌اند و برخی از آن‌ها در بورس تهران حضور دارند. ایران، بخشی از تولید روی خود را صادر می‌کند. قیمت جهانی روی و نرخ ارز، بر درآمد این شرکت‌ها و سهام آن‌ها اثر مستقیم دارد.

روی و صنعت فولاد

به دلیل وابستگی شدید به گالوانیزه، تقاضای روی با تولید فولاد پیوند نزدیکی دارد. وقتی صنعت فولاد رونق دارد، به‌ویژه تولید ورق‌های گالوانیزه برای خودروسازی و ساخت‌وساز، تقاضای روی افزایش می‌یابد. برعکس، رکود فولاد، تقاضای روی را کاهش می‌دهد.

ایران، یکی از تولیدکنندگان بزرگ فولاد در منطقه است و صنعت گالوانیزه هم در کشور فعال است. تقاضای داخلی روی، به وضعیت صنعت فولاد، خودروسازی و ساخت‌وساز در ایران بستگی دارد. قیمت دلار هم، از طریق اثر بر قیمت محصولات فولادی و فلزی، بر بازار داخلی روی اثر دارد.

ساخت‌وساز و زیرساخت؛ ستون تقاضای روی

بخش ساخت‌وساز، با مصرف فولاد گالوانیزه در اسکلت ساختمان‌ها، سقف‌ها، نماها، لوله‌ها و کانال‌های تهویه، بزرگ‌ترین مصرف‌کنندهٔ نهایی روی است. پروژه‌های زیرساختی، مانند پل‌ها، گاردریل‌های جاده‌ای، برج‌های انتقال برق و سازه‌های فرودگاه‌ها و بنادر، هم حجم عظیمی فولاد گالوانیزه مصرف می‌کنند.

به همین دلیل، برنامه‌های بزرگ سرمایه‌گذاری در زیرساخت، مانند بسته‌های محرک چین یا قانون زیرساخت آمریکا، معمولاً با افزایش انتظار تقاضای روی همراه‌اند. دنبال کردن داده‌های ساخت‌وساز در اقتصادهای بزرگ، یکی از راه‌های پیش‌بینی روند تقاضای روی است.

انرژی‌های تجدیدپذیر و روی

گذار انرژی، تقاضای جدیدی برای روی ایجاد می‌کند. سازه‌های نگهدارندهٔ پنل‌های خورشیدی و برج‌های توربین‌های بادی، از فولاد گالوانیزه ساخته می‌شوند تا در برابر شرایط جوی سخت، دهه‌ها دوام بیاورند. گسترش شبکه‌های برق برای انتقال انرژی تجدیدپذیر هم، به فولاد گالوانیزه نیاز دارد.

باتری‌های روی‌پایه، مانند باتری‌های روی-یون و روی-هوا، هم به عنوان گزینه‌هایی ارزان‌تر و ایمن‌تر برای ذخیره‌سازی انرژی در مقیاس شبکه، در حال توسعه‌اند. اگر این فناوری‌ها به مقیاس تجاری برسند، می‌توانند منبع جدیدی از تقاضا برای روی باشند.

خودروسازی و تقاضای روی

صنعت خودرو، یکی از مصرف‌کنندگان مهم فولاد گالوانیزه است. بدنهٔ بیشتر خودروهای مدرن، از ورق‌های فولادی گالوانیزه ساخته می‌شود تا در برابر زنگ‌زدگی، به‌ویژه در مناطق با زمستان‌های سرد و استفاده از نمک در جاده‌ها، مقاوم باشد. خودروسازان، برای افزایش عمر و ضمانت بدنه، از فولاد گالوانیزه دوطرفه استفاده می‌کنند.

تولید جهانی خودرو، از طریق تقاضای فولاد گالوانیزه، بر بازار روی اثر دارد. همچنین قطعات ریخته‌گری روی، در دستگیره‌ها، قفل‌ها و قطعات کوچک خودرو کاربرد دارند. رشد یا رکود صنعت خودرو، به‌ویژه در چین، یکی از عوامل تقاضای روی است.

کمبود کنسانتره و چرخهٔ معادن

بازار روی، چرخه‌های دوره‌ای کمبود و مازاد کنسانتره را تجربه می‌کند. وقتی قیمت روی بالاست، معدن‌کاران سرمایه‌گذاری می‌کنند و معادن جدید راه‌اندازی می‌شوند؛ اما این فرایند سال‌ها طول می‌کشد. وقتی معادن جدید به تولید می‌رسند، ممکن است بازار به مازاد برسد و قیمت کاهش یابد؛ که دوباره به کاهش سرمایه‌گذاری منجر می‌شود.

در میانهٔ دههٔ ۲۰۱۰، تعطیلی چند معدن بزرگ روی، از جمله معادن «سنچری» در استرالیا و «لیشین» در ایرلند که به پایان عمر رسیدند، به کمبود کنسانتره و جهش قیمت روی در ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ منجر شد. این تجربه، اهمیت چرخهٔ معادن را برای پیش‌بینی قیمت روی نشان داد.

روی و سرب؛ بازارهای به‌هم‌پیوسته

چون روی و سرب معمولاً در یک سنگ معدن یافت می‌شوند، تولید آن‌ها به هم وابسته است. معدنی که برای روی بهره‌برداری می‌شود، سرب هم تولید می‌کند و برعکس. این وابستگی، باعث می‌شود قیمت یکی، بر اقتصاد تولید دیگری اثر بگذارد؛ اگر قیمت سرب بالا باشد، معادن روی-سرب سودآورتر می‌شوند و ممکن است روی بیشتری هم تولید کنند.

سرب، عمدتاً در باتری‌های سرب-اسیدی خودروها مصرف می‌شود. با رشد خودروهای برقی، تقاضای بلندمدت سرب ممکن است کاهش یابد؛ این تحول، می‌تواند بر اقتصاد معادن روی-سرب و در نتیجه، عرضهٔ روی هم اثر بگذارد.

بازیافت روی

بخش قابل توجهی از عرضهٔ روی، از بازیافت تأمین می‌شود. روی موجود در فولاد گالوانیزهٔ اسقاطی، که در کوره‌های قوس الکتریکی ذوب می‌شود، به شکل «گرد کوره» جمع‌آوری و دوباره فرآوری می‌شود. ضایعات برنج و آلیاژهای روی هم، بازیافت می‌شوند.

چون عمر فولاد گالوانیزه طولانی است، گاهی چند دهه، روی آن دیر به چرخهٔ بازیافت بازمی‌گردد. با این حال، بازیافت روی با افزایش فشار برای اقتصاد چرخشی و کاهش کربن، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

روی در بورس‌های جهانی

قیمت مرجع روی، در بورس فلزات لندن تعیین می‌شود؛ جایی که قراردادهای آتی روی با اندازهٔ ۲۵ تن معامله می‌شوند. بورس آتی شانگهای، مرجع قیمت در چین است و فاصلهٔ قیمت این دو بورس، به جریان واردات و صادرات روی چین اثر می‌گذارد.

موجودی روی در انبارهای ثبت‌شدهٔ این بورس‌ها، شاخصی از وضعیت عرضه و تقاضاست. کاهش شدید موجودی‌ها، معمولاً از قیمت حمایت می‌کند و گاهی به «فشار کوتاه‌مدت» در بازار منجر می‌شود که قیمت قراردادهای نزدیک را از قراردادهای دور بالاتر می‌برد.

روی و دلار آمریکا

مانند دیگر فلزات پایه، روی به دلار قیمت‌گذاری می‌شود و تضعیف دلار، معمولاً از قیمت آن حمایت می‌کند. نرخ بهره و رشد اقتصادی جهانی هم، از طریق اثر بر تقاضای فولاد و ساخت‌وساز، بر روی اثر دارند.

بسته‌های محرک اقتصادی چین، به‌ویژه برای زیرساخت، معمولاً به جهش قیمت روی منجر می‌شوند. سیاست‌های تجاری و تعرفه‌ها هم، می‌توانند جریان تجارت روی و قیمت‌های منطقه‌ای را تغییر دهند.

روی در کنار مس، آلومینیوم و نیکل

جدول مقایسه، روی را کنار دیگر فلزات پایه و کالاها قرار می‌دهد. روی معمولاً با فلزات صنعتی هم‌جهت حرکت می‌کند، اما به دلیل وابستگی خاص به فولاد، گاهی رفتار متفاوتی نشان می‌دهد.

قیمت آلومینیوم و نیکل را هم دنبال کنید. این فلزات، همراه با روی، مس، سرب و قلع، گروه «فلزات پایه» بورس فلزات لندن را تشکیل می‌دهند.

ارزش مقادیر مختلف روی

با قیمت امروز، یک تن روی ۳٬۶۹۶ دلار و ده تن نزدیک ۳۶٬۹۶۳ دلار ارزش دارد. مقادیر بزرگ‌تر را در جدول زیر ببینید؛ قرارداد استاندارد بورس لندن، ۲۵ تن است.

روند روی در یک ماه و یک سال

روی در سی روز گذشته −۳٫۰۱٪ تغییر کرده است. نمودار ماهانه، حرکت روزبه‌روز قیمت را نشان می‌دهد.

کف و سقف روی در دوازده ماه گذشته، به‌ترتیب ۲٬۹۴۰٫۴۵ دلار (۲۵ مهر ۱۴۰۴) و ۴٬۰۳۷٫۴۵ دلار (۱۸ شهریور ۱۴۰۵) بود. قیمت فعلی −۸٫۴۵٪ زیر آن سقف قرار دارد و یک سال پیش، هر تن روی نزدیک ۲٬۹۷۲٫۷۰ دلار معامله می‌شد.

بازدهی روی در افق‌های مختلف

روی در یک هفته −۲٫۷۷٪، در سه ماه +۳٫۲۲٪، در شش ماه +۷٫۵۷٪ و در یک سال +۲۴٫۳۴٪ تغییر کرده است.

در سال گذشته، بزرگ‌ترین رشد یک‌روزهٔ روی +۴٫۲۰٪ در ۲۰ آذر ۱۴۰۴ و بزرگ‌ترین افت −۴٫۹۱٪ در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ بوده است.

عمق افت‌های روی

نمودار افت از سقف، فاصلهٔ قیمت روی از اوج‌های قبلی را در یک سال اخیر نشان می‌دهد. روی، در سال ۲۰۲۲ به اوج‌های بالای چهار هزار دلار برای هر تن رسید و پس از آن، دوره‌های افت و بازیابی را تجربه کرد.

روی در افق بلندمدت

نخستین قیمت روی در آرشیو ما، ۲٬۴۹۶٫۵۰ دلار در ۱۵ مرداد ۱۴۰۲ است و از آن زمان +۴۸٫۰۶٪ تغییر کرده است.

جدول سالانه، عملکرد روی را سال به سال نشان می‌دهد:

اشتباه‌های رایج در تفسیر قیمت روی

اولین اشتباه، نادیده گرفتن پیوند روی با صنعت فولاد است؛ تقاضای روی، بیش از هر چیز به تولید فولاد گالوانیزه وابسته است. اشتباه دوم، بی‌توجهی به هزینهٔ تصفیه که وضعیت واقعی عرضهٔ مواد اولیه را نشان می‌دهد. اشتباه سوم، مقایسهٔ قیمت روی با فلزاتی که واحد متفاوتی دارند، مانند مس که در این سایت به دلار برای هر پوند است.

اشتباه چهارم، نادیده گرفتن قیمت انرژی که بر هزینهٔ کارخانه‌های ذوب و در نتیجه، عرضهٔ روی تصفیه‌شده اثر مستقیم دارد.

جمع‌بندی

روی امروز ۳٬۶۹۶٫۳۰ دلار برای هر تن معامله می‌شود. روی، فلز محافظ فولاد است و بیش از نیمی از آن، برای گالوانیزه کردن مصرف می‌شود. تقاضای چین، صنعت فولاد، قیمت انرژی، وضعیت معادن و کارخانه‌های ذوب، و گذار انرژی، عوامل اصلی تعیین قیمت‌اند. ایران، با معادن مهدی‌آباد و انگوران، از دارندگان ذخایر مهم روی جهان است.

هر بار که از کنار یک ستون برق یا گاردریل براق می‌گذرید، بخشی از تقاضای جهانی روی را می‌بینید. قیمت روزانهٔ روی و دیگر فلزات پایه را در معامله ۲۴ دنبال کنید.